सावित्री बस्नेत सबु, काठमाडौँ। “पढ्नलाई उमेरले छेक्दैन” भन्ने भनाइलाई अक्षरशः चरितार्थ गर्दै काठमाडौँको तारकेश्वर नगरपालिका वडा नं. ९ मा एउटा यस्तो विद्यालय सञ्चालनमा छ, जसले समाजमा एउटा नयाँ क्रान्ति ल्याएको छ। त्यो हो— मनमैजु महिला माध्यमिक विद्यालय।
बाल्यकालमा विविध सामाजिक बन्धन, गरिबी, घरायसी बाध्यता वा सानै उमेरमा विवाह भएका कारण अक्षर चिन्न नपाएका र पढ्ने रहर मनमै दबाएर बसेका आमा तथा दिदीबहिनीहरूका लागि यो विद्यालय यतिखेर एउटा वरदान सावित भएको छ। घुम्टो र चुल्होचौकोको चौघेराबाट निस्केर, काँधमा जिम्मेवारीको झोला र हातमा कापी–कलम बोकेर यहाँ आउने आमाहरूको कथा साँच्चै नै हृदयस्पर्शी र प्रेरणादायी छ।
यस्तो विशेष विद्यालय चलाउन व्यवस्थापकीय पाटो निकै बलियो हुनुपर्छ। आर्थिक स्रोत जुटाउनेदेखि लिएर आमाहरू अनुकूलको वातावरण तयार पार्न विद्यालय व्यवस्थापन समिति निरन्तर क्रियाशील छ। यो चुनौतीपूर्ण यात्राको कुशल सारथी बन्नुभएको छ— विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष उज्ज्वल अधिकारी।
कुनै पनि विद्यालयको संख्यात्मक तथा गुणात्मक विकासका लागि भौतिक पूर्वाधार, सुविधा र सम्पूर्ण आवश्यकता पूरा गर्न व्यवस्थापन समितिको ठुलो हात हुन्छ। अझ प्रौढ महिलाहरू पढ्ने विद्यालयको नेतृत्व गर्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण कार्य हो। तर, यी सबै चुनौतीलाई चिर्दै अध्यक्ष अधिकारीले उदाहरणीय कार्य गरिरहनुभएको छ।
अधिकारीको यो लोभलाग्दो सक्रियता र लगाव पछाडि एउटा बलियो पारिवारिक पृष्ठभूमि र मर्मस्पर्शी कथा लुकेको छ। उहाँको घरमा बुबा शिक्षित हुनुहुन्थ्यो, तर आमा भने अक्षरको संसारबाट टाढा हुनुहुन्थ्यो। आमामा पढ्ने तीव्र इच्छा र भोक हुँदाहुँदै पनि, तत्कालीन समयको सामाजिक बन्धन र परिस्थितिका कारण उहाँले विद्यालयको आँगन टेक्न पाउनुभएन। आमाको त्यही अधुरो सपना र निरक्षर हुनुको मौन पीडालाई नजिकबाट नियाल्दै हुर्कनुभएका उज्ज्वल अधिकारी आज आफैँ यो विशेष विद्यालयको व्यवस्थापकीय अध्यक्ष हुनुहुन्छ। विगतमा आमाले भोगेको त्यो छटपटी नै आज उहाँको सत्कर्मको प्रेरणा बनेको छ। परिवारको निरन्तर सहयोग र प्रौढ शिक्षाको माध्यमबाट आमाले स्वस्थानीको पुस्तक ‘खरर’ पढ्न सक्ने हुनुभएको छ। आमाको अनुहारमा छाएको यो उज्यालो र खुसी नै आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि भएको उहाँ गर्वका साथ व्यक्त गर्नुहुन्छ।
आफ्नै आमाको पढ्ने इच्छा सम्झेर विद्यालयमा आउने प्रत्येक आमाहरूको अनुहारमा त्यहि इच्छा देख्ने हुनाले अधिकारीले उनीहरूको पढ्ने चाहना र भावनालाई गहिराइबाट बुझ्नुभएको छ। सोही अनुरूप उहाँले ति आमाहरूका लागि अनुकूल, सम्मानजनक र सहज वातावरण निर्माण गर्न अहोरात्र खटिएर कार्य गरिरहनुभएको छ। विद्यालयलाई अझ सुदृढ बनाउने र देशकै नमुना महिला विद्यालयका रूपमा स्थापित गर्ने उहाँको आगामी योजना रहेको छ।
परिपक्व उमेरका महिलाहरूलाई सिकाउनु, उनीहरूको पारिवारिक तनावलाई बुझ्नु र उनीहरूलाई नियमित विद्यालय आउने वातावरण मिलाउनु सामान्य चुनौती होइन। यस चुनौतीपूर्ण तर पवित्र कार्यको प्रशासनिक र प्राज्ञिक नेतृत्व गरिरहनुभएको छ प्रधानाध्यापक कल्पना सापकोटाले।
लामो समयको अनुभव र धैर्यताका साथ उहाँले विद्यालयको स्थापना कालदेखिको उद्देश्य र अहिलेसम्मको यात्रालाई सफलतापूर्वक अगाडि बढाइरहनुभएको छ। आमाहरूलाई विद्यालयको ढोकासम्म ल्याउने र उनीहरूलाई आत्मविश्वासी बनाउने यात्रामा उहाँको भूमिका अतुलनीय छ।
साना नानीबाबुहरूलाई पढाउनु र आफ्नै आमा वा हजुरआमा उमेरका विद्यार्थीलाई पढाउनुमा आकाश–जमिनको फरक हुन्छ। यहाँ पढाउने शिक्षक शिक्षिकाहरूमा अद्भूत धैर्यता र सम्मानको भाव देखिन्छ। हिजोसम्म आफ्नो कापीमा अक्षर कोर्न सङ्घर्ष गरिरहेका आमाहरूलाई शिक्षकहरूले निकै माया, स्नेह र सम्मानका साथ अक्षरसँग मितेरी गराउन सिकाउनुहुन्छ। यहाँको कक्षाकोठामा ज्ञान मात्र होइन, ठुलो आदर र आत्मियता पनि साटासाट हुन्छ।
हिजोसम्म बैंकमा जाँदा वा सरकारी काममा बुढीऔँलाको छाप लगाउनुपर्दा हिनताबोध गर्ने, छोराछोरी वा नातिनातिनाको किताब हेरेर टोलाउने आमाहरू आज आफैँ पढ्न र लेख्न सक्ने हुनुभएको छ। यो विद्यालयमा आउने प्रत्येक आमाको एउटा छुट्टै कथा छ, एउटा छुट्टै सङ्घर्ष छ। तर आज उहाँहरूको त्यो सङ्घर्ष सफलतामा बदलिएको छ। मोबाइलमा नम्बर डायल गर्नेदेखि, बैंकको फारम भर्ने र आफ्ना नातिनातिनालाई एकादेशको कथा पढेर सुनाउनेसम्मका कुराले उहाँहरूको जीवनमा उज्यालो छरिदिएको छ।
तारकेश्वर नगरपालिका वडा नं. ९ का वडा अध्यक्ष श्याम कृष्ण महर्जनले महिला शिक्षाको संवेदनशीलता र यस विद्यालयको महत्त्वलाई नजिकबाट आत्मसाथ गर्नुभएको छ। वडा अध्यक्ष भन्नुहुन्छ:
“हाम्रो वडामा सञ्चालित मनमैजु महिला माध्यमिक विद्यालय सिंगो नगरकै गौरव हो। महिला शिक्षित नभएसम्म समाज रूपान्तरण सम्भव छैन भन्ने दृष्टिकोणका साथ वडा कार्यालयले यस विद्यालयको भौतिक, आर्थिक र शैक्षिक विकासका लागि सधैँ प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको छ। आगामी दिनमा पनि महिला शिक्षालाई प्रोत्साहन गर्न र यो विद्यालयलाई आवश्यक पर्ने हरेक सहयोग उपलब्ध गराउन वडा सरकार पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध छ।”
समाज तब मात्र साक्षर र सभ्य हुन्छ, जब घरकी महिला शिक्षित हुन्छिन्। मनमैजु महिला माध्यमिक विद्यालयले केवल साक्षरता मात्र बाँडेको छैन, यसले वर्षौँदेखि दबिएका आमाहरूको आत्मविश्वास र आत्मसम्मानलाई ब्युँताइदिएको छ।
उमेर केवल एउटा सङ्ख्या मात्र हो र दृढ इच्छाशक्ति भएमा जुनसुकै उमेरमा पनि सफलता हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने बलियो सन्देश यस विद्यालयले सिंगो देशलाई दिएको छ। यी साहसी र लगनशील आमाहरूको शिक्षाप्रतिको यात्रा अनवरत अगाडि बढिरहोस्, हाम्रो तर्फबाट हार्दिक सम्मान र शुभकामना!
