भदौ ९, काठमाडौं । काठमाडौं, भदौ ८, २०८२ – नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको आसन्न भारत भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिश्रीको हालैको नेपाल भ्रमणका क्रममा प्रधानमन्त्री ओलीलाई भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणा पत्र हस्तान्तरण गरिएको थियो। भदौ ३१ देखि असोज १ सम्म प्रस्तावित यो भ्रमणमा विभिन्न रणनीतिक र द्विपक्षीय विषयले प्राथमिकता पाउने सम्भावना छ। ती विषयहरूमा निम्नलिखित छन् ।
सीमा विवादमा ठोस छलफलको अपेक्षा :- नेपाल–भारत सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील मुद्दा कालापानी, लिम्पियाधुरा, र लिपुलेक क्षेत्रको सीमा विवाद हो। नेपालले सन् २०२० मा जारी गरेको नयाँ नक्सापछि यो विषयले थप चर्चा पाएको छ। भ्रमणका क्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले यो विवादलाई द्विपक्षीय संयन्त्रमार्फत समाधान गर्न जोड दिने अपेक्षा छ। साथै, सीमा क्षेत्रमा हुने गैरकानुनी गतिविधि र मानव तस्करी नियन्त्रणमा सहकार्य पनि छलफलको प्रमुख एजेन्डा हुनेछ।
ऊर्जा र पूर्वाधारमा सहकार्य :- नेपालले भारतसँग जलविद्युत र पूर्वाधार विकासमा ठूलो अपेक्षा राखेको छ। विशेषगरी, ४८० मेगावाटको फुकोट कर्णाली र ६६९ मेगावाटको तल्लो अरुण जलविद्युत परियोजनाको कार्यान्वयनमा प्रगति हुने विश्वास छ। यस्तै, नेपालको बिजुलीलाई भारत हुँदै बंगलादेशसम्म निर्यात गर्ने सम्झौता र पेट्रोलियम पाइपलाइन विस्तारले पनि भ्रमणमा महत्त्व पाउनेछ। भारतीय लगानी र प्राविधिक सहयोगले यी परियोजनालाई गति दिने अपेक्षा छ
व्यापार र कनेक्टिभिटी विस्तार :- नेपाल–भारत व्यापार घाटा कम गर्न र नेपाली उत्पादनको भारतीय बजारमा पहुँच विस्तार गर्न भ्रमणका क्रममा छलफल हुने सम्भावना छ। एकीकृत चेकपोस्ट, सीमापार रेलमार्ग, र सडक सञ्जाल विस्तारजस्ता कनेक्टिभिटी परियोजनाले प्राथमिकता पाउनेछन्। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ र भारतीय उद्योग परिसंघबीचको सहकार्यलाई पनि बल दिन व्यापार शिखर सम्मेलनको सम्भावना छ।
१९५० को सन्धि पुनरावलोकन :- नेपाल–भारत शान्ति तथा मैत्री सन्धि (१९५०) लाई समसामयिक बनाउने विषय लामो समयदेखि चर्चामा छ। प्रबुद्ध समूह (इपिजी) को प्रतिवेदन कार्यान्वयन र सन्धि पुनरावलोकनमा छलफल हुने अपेक्षा छ। यो विषयले दुई देशबीच समानताको आधारमा सम्बन्धलाई अगाडि बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
सुरक्षा र क्षेत्रीय सहकार्य :- सीमा सुरक्षा, शरणार्थी प्रवेश, र क्षेत्रीय स्थिरताका लागि सहकार्यमा छलफल हुने सम्भावना छ। विशेषगरी, भुटानी शरणार्थी र गोर्खा भर्तीसम्बन्धी विषयमा नेपालले आफ्नो चासो राख्न सक्छ। दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (सार्क) को पुनर्जनन र क्षेत्रीय स्थायित्वमा पनि कुराकानी हुन सक्छ।
सांस्कृतिक र पर्यटन प्रवर्द्धन :- नेपाल र भारतबीचको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउन लुम्बिनीको विकास, धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन, र तीर्थयात्रीका लागि सहज यात्रा व्यवस्थामा छलफल हुनेछ। दुवै देशका नागरिकलाई धार्मिक र सांस्कृतिक स्थलमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न नीतिगत सहमति हुने अपेक्षा छ।
विश्लेषकहरूको दृष्टिकोण :- परराष्ट्र मामिला विज्ञ डा. दिनेश भट्टराईले यो भ्रमणले सीमा विवाद र ऊर्जा व्यापारमा ठोस प्रगति गर्नुपर्ने बताएका छन्। यस्तै, पूर्वराजदूत डा. शम्भुराम सिम्खडाले पर्याप्त गृहकार्य र रणनीतिक छलफलका साथ भ्रमणलाई परिणाममुखी बनाउनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
निष्कर्ष :- प्रधानमन्त्री ओलीको भारत भ्रमणले नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ आयाम थप्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी, सीमा, ऊर्जा, र व्यापारमा हुने छलफलले दुई देशबीचको विश्वास र सहकार्यलाई बलियो बनाउनेछ। यो भ्रमणले नेपालको कूटनीतिक र आर्थिक हितलाई प्रवर्द्धन गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ।
